Fræðsla og ígrundun koma ekki í stað einstaklingsbundins mats eða meðferðar.
Skömm eða sektarkennd?
Skömm beinist að sjálfinu og eigin virði. Hún getur hljómað eins og: „Það er eitthvað að mér“ eða „Ef aðrir vissu hvernig lífið er hjá okkur myndu þeir líta niður á okkur.“ Sektarkennd beinist fremur að gjörð eða athafnaleysi: „Ég gerði eitthvað sem ég sé eftir og vil bæta úr.“
Brené Brown er bandarískur rannsakandi í félagsráðgjöf og prófessor við Háskólann í Houston. Hún hefur meðal annars rannsakað skömm og tengsl og lýsir skömm sem ótta við að vera óverðug ástar eða þess að tilheyra. Við nýtum þessa aðgreiningu til að skoða muninn á ábyrgð á gjörðum og því að rífa niður eigið sjálfsvirði.
Aðstandandi getur borið skömm vegna neyslu nákomins og upplifað hana sem dóm um eigið foreldrahlutverk eða fjölskyldu. Þú mátt skoða eigin gjörðir og hvað þú getur lært, en vandi annarrar manneskju segir ekki til um manngildi þitt.
Ef þú sérð eftir því að hafa talað særandi geturðu viðurkennt það og beðist afsökunar. Þú þarft ekki að samþykkja hugsunina „ég er vond manneskja“ til að taka þá ábyrgð.
Ég get tekið ábyrgð á því sem ég geri án þess að dæma mig sem manneskju.
Ábyrgð án sjálfsfordæmingar
Sektarkennd getur bent á að við höfum gert eitthvað sem samræmist ekki gildum okkar. Þá getum við skoðað hvernig við tökum ábyrgð og bætum fyrir.
Hún getur líka vaknað þótt eitthvað sé ekki á okkar ábyrgð. Tilfinningin ein og sér sannar ekki að við höfum gert rangt. Því getur hjálpað að skoða hvað gerðist og hvaða ábyrgð er í raun okkar.
Hvað get ég lært eða lagað og hvað er ekki á minni ábyrgð?
Skömmin þrífst í þögninni
Þegar við tölum ekki um það sem er erfitt getum við borið það með okkur lengi. Samtal við manneskju sem við treystum getur dregið úr tökum skammarinnar.
Það þarf ekki að segja öllum allt. Þú velur hvað þú deilir og með hverjum. Þú mátt líka halda hugleiðingunum fyrir þig.
Öruggt samtal byrjar á vali, trausti og hlustun.
Fordómar og orðfæri
Reynsla okkar af einum einstaklingi segir ekki til um hvernig aðrir eru. Fordómar geta orðið til þegar við alhæfum út frá erfiðri reynslu um alla sem glíma við sambærilegan vanda.
Erfið reynsla getur haft áhrif á orðavalið okkar. Það getur verið gagnlegt að spyrja hvort við séum farin að sjá stimpilinn fremur en manneskjuna.
Sjáum einstaklinginn á bak við hugtökin.
Manneskjan kemur fyrst
Vandi, greining og fortíð eru aðeins hluti af sögu manneskjunnar. Ekkert af þessu segir alla söguna um hana.
Við getum talað af virðingu og um leið nefnt erfiða hegðun, afleiðingar hennar og eigin mörk.
Virðing fyrir manneskjunni og skýr mörk geta farið saman.
Viltu vinna með efnið?
Opnaðu gagnvirka kaflann til að skoða dæmi, ígrunda efnið og finna næstu skref. Skrifleg svör eru valfrjáls.
Opna æfingar: Skömm og sektarkenndTengt efni og næstu skref
- Orðskýringar um fíkn, bata og tengsl
- Finna aðstoð og stuðning
- Sérstök leiðsögn vegna barna undir 18 ára
Uppruni efnis
Brené Brown um aðgreiningu skammar og sektarkenndar.
Byggt á „Skömm og fordómar“, fræðsluefni fyrir annan stuðningsfundinn í september 2026. Dæmi og æfingar hafa verið aðlöguð fyrir sjálfsnám. Greinarmunur á skömm og sektarkennd er hér einfaldaður til ígrundunar.