BÖRN OG FJÖLSKYLDUR · UNDIR 18 ÁRA
Þegar barn eða unglingur glímir við vímuefnavanda
Leiðsögn fyrir foreldra og aðra umönnunaraðila sem hafa áhyggjur af vímuefnaneyslu eða annarri áhættuhegðun barns.
Stuðningur við þig og vernd barnsins fara saman
Þú mátt leita aðstoðar fyrir eigin líðan og þarft jafnframt stuðning við að sinna barninu. Ráð um að sleppa tökunum eða láta annan bera afleiðingarnar má ekki yfirfæra óbreytt frá samskiptum við fullorðna yfir á umönnun barns. Mörk þurfa að styðja öryggi, umönnun og tengsl og taka mið af aldri og þroska.
Æðruleysi getur hér falist í að viðurkenna að þú stjórnar ekki öllum ákvörðunum barnsins, en leita samt aðstoðar, bregðast við hættu og vinna með fagfólki. Barnið á ekki að þurfa að versna til að það sé ástæða til að leita stuðnings.
Hvar er hægt að leita aðstoðar?
Hafðu samband við barnaverndarþjónustu í sveitarfélaginu ef áhyggjurnar snúa að öryggi eða alvarlegri áhættuhegðun. Hún getur metið stuðningsþörf og sótt um sérhæfð úrræði BOFS þegar við á. Aðkoma barnaverndar getur falist í stuðningi heima; hún þýðir ekki sjálfkrafa vistun utan heimilis.
Heilsugæslan getur veitt fyrstu ráðgjöf um heilsu og líðan barnsins. Segðu skýrt að um barn sé að ræða og lýstu því sem þú hefur séð, frekar en að þurfa sjálfur að finna rétta greiningu.
Úrræði BOFS í stuttu máli
BOFS stendur fyrir Barna- og fjölskyldustofu. Úrræði eru valin eftir mati á þörfum barns og fjölskyldu, ekki sem listi sem allir eiga að fara í gegnum.
| Úrræði | Hlutverk |
|---|---|
| MST | Fjölkerfameðferð fyrir fjölskyldur barna 12–18 ára með alvarlegan hegðunar- og vímuefnavanda. Unnið er heima og með nærumhverfi barns. Barnaverndarþjónusta vísar í úrræðið. |
| Esja | Grunnmeðferð og kortlagning vanda barns og fjölskyldu. |
| Bjargey | Framhaldsmeðferð fyrir stúlkur/stálp, samkvæmt lýsingu BOFS. |
| Lækjarbakki | Framhaldsmeðferð fyrir drengi/stálp, samkvæmt lýsingu BOFS. Heimilið er í Gunnarsholti. |
| Stuðlar – neyðarvistun | Bráðaúrræði þegar alvarleg hætta kallar á tímabundna vistun. |
| Blönduhlíð | Stuðningsheimili eftir meðferð fyrir börn sem þurfa áframhaldandi stuðning og geta ekki búið hjá forsjáraðilum. |
Ekki er um beina bókun foreldris á meðferðarheimili að ræða. Barnaverndarþjónusta vinnur að umsókn og BOFS metur viðeigandi úrræði. Taflan er yfirlit, ekki tæmandi upptalning allrar þjónustu fyrir börn.
Undirbúningur fyrir fyrsta samtal
- Hvað hefur gerst, hversu oft og hversu lengi?
- Er hætta núna? Hvað þarf til að tryggja öryggi barns og annarra heima?
- Hvernig gengur með svefn, skóla, líðan og samskipti?
- Hvað segir barnið sjálft og hvað hefur hjálpað áður?
- Hver samhæfir aðstoðina og hvert leitum við utan dagvinnutíma?
Ekki senda persónulegar upplýsingar um barnið í opin komment eða almenn vefeyðublöð. Spurðu þjónustuaðilann hvernig eigi að miðla upplýsingum með öruggum hætti.
Ef hætta er bráð
Við meðvitundarleysi, öndunarerfiðleika eða aðra bráða hættu skaltu hringja í 112. Ekki bíða eftir tilvísun í meðferð.
Ef þú telur barnaverndarþjónustuna bregðast
Þú mátt gera athugasemdir við þjónustu og ákvarðanir og leita leiðsagnar utan þeirrar þjónustu sem þú ert ósáttur við. Mikilvægt er að áhyggjur barns og foreldra séu teknar alvarlega og að skýrt sé hvernig hægt er að koma þeim á framfæri.
Þú þarft ekki að vera sammála öllu til að vinna að öryggi barnsins. Sjónarmið barnsins geta jafnframt verið önnur en foreldrisins; reyndu að tryggja að rödd þess fái sjálfstætt rými.
Veldu leið eftir því hvað málið snýst um
| Hvert? | Til hvers? |
|---|---|
| Ábyrgðaraðili eða yfirmaður þjónustunnar | Óska skýringa, skriflegra svara og úrbóta vegna samskipta, tafa eða stuðnings sem vantar. Ekki bíða eftir þessum svörum ef kærufrestur er að renna út. |
| Umboðsmaður barna | Leiðsögn um réttindi barna og færar leiðir. Börn geta sjálf leitað þangað. Embættið endurskoðar ekki stjórnvaldsákvarðanir í einstökum málum og kemur ekki í stað kærunefndar eða lögmanns. |
| Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála (GEV) | Kvörtun um gæði þjónustu eða ábending um annmarka hjá aðilum undir eftirliti hennar, meðal annars í barnavernd. GEV metur skilyrði og viðbrögð. Leiðin kemur ekki í stað kæru á ákvörðun sem er kæranleg. |
| Úrskurðarnefnd velferðarmála | Endurskoðun þeirra ákvarðana í barnavernd sem lög heimila að kæra þangað. Önnur mál geta átt undir dómstóla; leitaðu lögfræðilegrar leiðsagnar ef vafi er á réttri leið. |
Gættu fresta strax
Samkvæmt upplýsingum úrskurðarnefndar er kærufrestur í þeim barnaverndarmálum sem heyra undir hana fjórar vikur frá tilkynningu ákvörðunar. Kæra frestar ekki sjálfkrafa réttaráhrifum hennar. Óskaðu eftir kæruleiðbeiningum og fáðu mat á þínu máli; ekki gera ráð fyrir að erindi til annars aðila varðveiti kærurétt þinn.
Kvartanir til GEV hafa sérstök skilyrði og fresti, sbr. 17. gr. laga nr. 88/2021. Almenni fresturinn er eitt ár frá atvikum, en vegna þjónustu við barn byrjar hann ekki að líða fyrr en við 18 ára aldur. Athuga þarf hvaða regla á við í málinu.
Undirbúðu erindið
- Skráðu stutta tímalínu: hvað gerðist, hvenær og hverjir komu að málinu?
- Aðgreindu það sem þú sást eða fékkst skriflega frá því sem þú telur eða óttast.
- Lýstu áhrifunum á barnið og hvað þú vilt að verði skoðað eða lagað.
- Varðveittu ákvarðanir, bréf og samskipti og óskaðu eftir skriflegum svörum og kæruleiðbeiningum.
- Spurðu um örugga leið til að senda gögn. Ekki birta viðkvæm barnaverndargögn opinberlega eða senda þau til okkar í almennri fyrirspurn.
Við bráða hættu þarf tafarlausa aðstoð í 112; kvartanaferli er ekki neyðarúrræði.
Heimildir: 4. gr. laga um umboðsmann barna, lög um GEV, einkum 13. og 17. gr. og kæruleiðbeiningar úrskurðarnefndar velferðarmála. Yfirfarið 3. nóvember 2026.
Opinberar upplýsingar og næstu tengiliðir
- Barnavernd og þjónusta við börn og foreldra
- Hlutverk og meðferðarúrræði Barna- og fjölskyldustofu
- MST: fjölkerfameðferð
- Meðferðarheimili BOFS
Til baka í fræðslu fyrir aðstandendur
Upplýsingar yfirfarnar 3. nóvember 2026. Þetta er leiðsögn um þjónustu, ekki einstaklingsbundið meðferðar- eða lögfræðilegt mat. Úrræði og aðgangsskilyrði geta breyst.