Fræðsla og ígrundun koma ekki í stað einstaklingsbundins mats eða meðferðar.
Að taka ábyrgð án þess að ráða niðurstöðunni
Reynsla fólks af fíkn er ólík. Sumir hafa logið, stolið, brugðist samkomulagi, sært aðra eða beitt ofbeldi. Aðrir kannast ekki við slíka sögu. Það á ekki að gera ráð fyrir að allir sem glíma við fíkn hafi sömu hluti að bæta fyrir.
Þessi kafli er fyrir þig sem vilt skoða skaða sem þú hefur valdið og hvernig þú getur tekið ábyrgð á honum.
Hvers vegna vil ég bæta fyrir?
Þegar við sjáum eftir eigin gjörðum er skiljanlegt að vilja fá fyrirgefningu og finna að sambandið geti orðið gott aftur. Afsökunarbeiðni getur þó ekki verið samningur þar sem við tökum ábyrgð gegn því að hinn aðilinn veiti okkur ákveðin viðbrögð.
Við getum viðurkennt það sem við gerðum, hlustað á áhrif þess og boðist til að bæta fyrir þar sem það er hægt. Við getum ekki ákveðið hvort hinn aðilinn verði tilbúinn til að hlusta, fyrirgefa eða halda sambandinu áfram.
Ábyrgðin þarf því að byggjast á því hvernig við viljum sjálf haga okkur, jafnvel þegar við fáum ekki þá niðurstöðu sem við óskum okkur.
Að nefna gjörðirnar og áhrif þeirra
Að taka ábyrgð felur meðal annars í sér að geta sagt skýrt hvað við gerðum, án þess að gera lítið úr því eða færa ábyrgðina yfir á aðra.
Neysla, vanlíðan og aðstæður geta verið hluti af skýringunni. Þær eyða ekki sjálfkrafa áhrifunum á þann sem varð fyrir skaðanum.
Afsökunarbeiðni gæti til dæmis hljómað svona: „Ég laug að þér og brást traustinu sem þú sýndir mér. Ég sé að það hafði áhrif á þig og ég tek ábyrgð á því. Mig langar að bæta fyrir það sem ég get og sýna breytingar í verki. Þú þarft ekki að svara mér núna.“
Orðin þurfa að vera sönn fyrir viðkomandi aðstæður. Tilgangurinn er að viðurkenna gjörðirnar og áhrif þeirra, fremur en að finna réttu setninguna sem tryggir fyrirgefningu.
Að bæta fyrir getur verið verk, ekki aðeins orð
Stundum er hægt að bæta fyrir með afmarkaðri aðgerð: skila því sem var tekið, standa við skuldbindingu, leiðrétta ósannindi eða breyta hegðun sem hefur valdið skaða.
Stundum er skaðinn ekki afturkræfur. Þá getur ábyrgðin falist í að viðurkenna það, virða mörk og vinna markvisst að því að hegðunin endurtaki sig ekki.
Loforð um breytingu þarf að vera raunhæft. Það er betra að taka skýrt skref sem þú stendur við en að lofa öllu í þeirri von að fá strax traustið aftur.
Viðbrögðin eru ekki á okkar valdi
Hinn aðilinn getur tekið vel á móti afsökunarbeiðninni. Hann getur líka verið sár, reiður, tortrygginn eða ekki viljað eiga samtalið.
Sumir fyrirgefa með tímanum. Aðrir gera það ekki. Það getur verið mjög sársaukafullt að sætta sig við, sérstaklega þegar maður er sjálfur að leggja mikið á sig til að breytast.
Þú getur ekki krafist þess að annar einstaklingur leggi sársauka sinn til hliðar vegna þess að þú sért tilbúinn að gera upp málið. Þú getur hins vegar haldið áfram að taka ábyrgð á eigin lífi, þótt viðbrögðin verði önnur en þú vonaðist eftir.
Að sleppa tökunum á niðurstöðunni þýðir ekki að skaðinn hafi hætt að skipta máli. Það felur í sér að viðurkenna mörk eigin áhrifa.
Fyrirgefning og traust eru ekki það sama
Manneskja getur fyrirgefið þér án þess að vilja endurvekja sambandið. Hún getur líka viljað halda einhverjum tengslum en ekki treyst þér fyrir sömu hlutum og áður.
Traust þarf oft tíma og endurtekna reynslu. Það getur byggst upp þegar orð og hegðun fara saman: þú stendur við samkomulag, segir satt, virðir mörk og tekur ábyrgð þegar eitthvað fer úrskeiðis.
Það er ekki hægt að ákveða fyrir annan hversu langan tíma það á að taka eða hvort traustið verði aftur eins og það var.
Virðum mörk þess sem varð fyrir skaðanum
Löngun okkar til að bæta fyrir gefur okkur ekki sjálfkrafa rétt á samtali eða aðgangi að annarri manneskju.
Ef viðkomandi hefur óskað eftir engum samskiptum þarf að virða það. Sérstaklega þegar ofbeldi eða annar alvarlegur skaði hefur átt sér stað getur verið mikilvægt að fá faglega leiðsögn áður en haft er samband.
Við getum unnið með eigin ábyrgð án þess að krefja þann sem varð fyrir skaðanum um að taka þátt í þeirri vinnu.
Ábyrgð á eigin lífi í dag
Ábyrgð snýst líka um það sem gerist eftir afsökunarbeiðnina: hvernig við tölum, högum okkur, leitum aðstoðar og vinnum með eigin viðbrögð.
Við stjórnum ekki öllum hugsunum sem birtast eða tilfinningum sem vakna. Við getum þó lært að taka eftir þeim og fengið stuðning við að velja hvernig við bregðumst við. Að vera sár eða reiður réttlætir ekki að særa aðra.
Að axla ábyrgð getur styrkt sjálfsvirðingu. Við fáum reynslu af því að geta horfst í augu við gjörðir okkar og hagað okkur í samræmi við þau gildi sem við viljum lifa eftir.
Þetta getur verið erfitt ferli
Stundum verður úr gott samtal og báðir aðilar finna létti. Stundum fylgja ferlinu sorg, höfnun og óvissa.
Þú mátt þurfa stuðning við þá líðan. Að taka ábyrgð þýðir ekki að þú þurfir að þola hótanir eða niðurlægingu. Þú getur virt sársauka og mörk annarra og jafnframt sett mörk fyrir því hvernig komið er fram við þig.
Þú þarft ekki að fá alla til að fyrirgefa þér til að halda áfram að byggja upp líf þitt. Verkefnið þitt er að taka raunverulega ábyrgð, bæta fyrir þar sem það er viðeigandi og mögulegt og sýna breytingarnar í verki.
Viltu vinna með efnið?
Opnaðu gagnvirka kaflann til að skoða dæmi, ígrunda efnið og finna næstu skref. Skrifleg svör eru valfrjáls.
Opna æfingar: Traust og að bæta fyrirTengt efni og næstu skref
- Orðskýringar um fíkn, bata og tengsl
- Finna aðstoð og stuðning
- Sérstök leiðsögn vegna barna undir 18 ára
Heimildir og nánara efni
- Rannsóknir á sjálfsfyrirgefningu og ábyrgð
Woodyatt, Wenzel og Ferber (2017), rannsakendur í sálfræði: sjálfsfyrirgefning, gildi og að bæta fyrir.
- Um kaflann
Hagnýt fræðsla á vegum Það er von. Æfingin metur ekki hvort einhver hafi bætt nóg fyrir eða hvort annar einstaklingur eigi að fyrirgefa.